NUONG unang araw ng Agosto 1762, mahigit 1, 600 sundalo at mahigit 4, 000 marinong British ang lumaot sa 14 barkong pandigma mula sa Madras, ang sakop ng Britain sa India, patungo sa Pilipinas upang sakupin ang Manila. Pagkaraan ng halos 2 buwan ng paglayag, biglang sumulpot ang malakas na hukbong dagat ni Vice Admiral Samuel Cornish sa Manila Bay nuong Septiembre 23, 1762 at nagsimulang sumalakay.
Nataranta ang hukbong Espanyol sa Manila, ni hindi nila alam na may digmaan pala ang Espanya laban sa Britain. Mahigit 100 taon nang natigil ang pagligalig ng mga Dutch at mga Portuguese sa Pilipinas kaya, maliban sa pagbugso-bugsong aklasan ng mga Pilipino, tahimik na nagpa-pasasa sa buhay ang mga Espanyol sa Manila. Pati ang governador general nuon ay hindi general o sundalo man lamang, kundi mismong ang arsobispo ng Manila, si Manuel Antonio Rojo, mula nuong Julio 1761, mahigit 1 taon bago biglang sumalakay ang mga British.
Mabilis lumusong ang 1, 600 sundalo ni Brigadier General William Draper sa Moratta (nayon ng mga Moro, ang tawag ng Espanyol sa mga Muslim ng Manila. Malate ang tawag ngayon, duon nausog ang mga dating pinuno at maharlika ng Manila pagkatapos sakupin ang kanilang kaharian nina Miguel Lopez de Legazpi nuong 1571), wala pang 3 kilometro mula sa Intramuros, at sinakop ang maliit na kuta duon (polverina) na imbakan ng polvora ng kanyon ng mga Espanyol. Maliban sa ilang sundalo na nahulog sa dagat at nalunod nuong pagdaong sa dalampasigan dahil masama ang panahon, walang tinamasang pinsala ang hukbong British na agad tumahak sa calzada (banda sa tinatawag ngayong Harrison Boulevard) patungo sa Intramuros, dala-dala ang kanilang mga kanyon at pambomba (bombardeares, mortars). Sinakop at ginamit nilang himpilan ang lahat ng simbahan na madaan, pati ang ermita (hermitage) sa tinatawag ngayong Ermita, at ang mga simbahan ng Nuestra Senora de Guia sa Parian at Santiago sa tabi ng Intramuros (nakalarawan sa mapa sa itaas).
Pananakop Ng Mga Mongol By Sydney Mencius Contreras On Prezi Next
Binomba at kinanyon ng mga British ang Intramuros hanggang madurog nila ang mga kanyon ng Espanyol, nabutas pa nila ang makapal na pader sa tapat ng 8 kanyon ng British, malapit sa pampang ng tinatawag ngayong Rizal Park.
Wala pang 1, 000 ang mga Espanyol sa Intramuros, at 565 lamang sa kanila ang tunay na sundalo, sa pumuno ni Brigadier General Marcos de Villa Madiana. Ang iba ay mga civilian na binigyan ng baril at isinama sa hukbo bilang militia. Kabilang ang mga frayleng Augustinian na tumakas mula sa ermita at, nanaig ang pagka-Espanyol kahit na labag sa kanilang sumpa ng payapa, nagsandata at kasamang tumanod at nakibaka sa mga tanggulan ng Intramuros. Mayroon 4, 000 Kapampangan at iba pang mga katutubo sa hukbong Espanyol subalit dahil sa matagal na payapa, wala silang alam kundi pumatay ng mga Moro at naghihimagsik na Pilipino na walang sandata kundi itak, kris at sibat. Hindi marunong ang mga Kapampangan na lumaban sa hukbong may mga baril at kanyon kaya nang tamaan ng kanyon at bomba ang mahigit 400 sa kanila, nagtakbuhan na ang mga Kapampangan. Sa mga Espanyol, 400 din ang sugatan at 85 ang napatay sa isang linggo ng kanyunan, kaya sumuko silang lahat nuong Octobre 6, 1762 at ibinigay ang buong
Pilipinas sa British. Nuong Octobre 10, 1762, sinakop din ng mga British ang Cavite. Sa buong salakay, 17 British lamang ang napatay at 17 ang nasugatan.
Ap 6 Script Aralin 4
Dagdag sa pagsuko ni Arbsobispo Rojo, pumayag siyang magbayad ng 4 milyon piso (Mexican silver pesos) na pilak upang huwag wasakin at nakawan ng British ang Intramuros. Paunang bayad lamang, 1 milyon, ang ibinayad ni Rojo at hanggang matapos ang digmaan, hindi na binayaran ang nalabing halaga kahit panay ang singil ng Britain na panay na tinanggihan ng Espanya.
Isang Espanyol na hindi sumuko sa British ay si Simon de Anda, isang auditor sa Audiencia sa Manila, na tumakas sa Cavite nuong unang sakupin ng British ang Manila, tapos sa Bacolor, 5 kilometro mula sa San Fernando, Pampanga, nang sakupin din ng British ang Cavite. Duon, nagtatag siya ng ‘pamahalaan’ ng Espanyol, kasama ang 300 sundalong Espanyol na tumakas mula sa Cavite, at ang 1, 800 Kapampangan na dating sundalo sa hukbong Espanyol at sinisante ng mga British. Tinanghal ni Anda ang sarili bilang governador general sa halip ng tinawag niyang ‘taksil’ (traidor, traitor) na Arsobispo Rojo na patuloy nanungkulan bilang governador sa ilalim ng British.
Natapos ang digmaan ng Espanya at Britain nuong Febrero 10, 1763, subalit hindi tinanggap ang balita sa Manila kundi nuong sumunod na taon, 1764. Namatay si Rojo nuong Enero 30, 1764 habang bihag pa ng mga British na humirang kay Francisco dela Torre, ang pinuno ng hukbong Espanyol sa ilalim ng British nuon, bilang pansamantalang governador. Kaya si Dela Torre ang governador nang ibalik ng British sa Espanyol ang pamahalaan sa Manila nuong Mayo 31, 1764 subalit inangkin ni Anda ang karangalan ng pagtanggap ng kapangyarihan nang magsimulang umalis ang British nuong Abril 1764.
Timog Silangang Asya
Inilihim ng British at labag sa kasunduan, nagtatag sila ng isang kuta sa maliit na pulo ng Balambangan (Mandah ang tawag ngayon), isang kilometro cuadrado lamang ang laki, sa kapuluan ng Sulu bilang himpilan ng binabalak nilang kalakal ng mga spice sa Maluku mula sa kanilang sakop na kaharian sa Malacca (Melaka ang tawag ngayon, sa Malaysia). Hindi naman nagtagal, nilibak at nagmalupit ang mga British sa mga tagaruon, iginapos pa ang isang dato sa gitna ng plaza, kaya nagbalak ng biglang salakay ang mga Muslim. Nuong Marso 5, 1775, sa pamumuno ni Tenteng, ang pinuno ng hukbong dagat ng Jolo, inupakan at dinurog ng mga Tausug ang kuta, pinatay ang mga sundalo duon maliban sa comandante at 5 alalay na nakatakas sa kanilang barko.
Napilitang umurong ang mga British mula sa Sulu. Maraming nakurakot ang mga Muslim sa kuta, mga sandata, pagkain at salaki. May nakuha pang ilang sasakyang dagat. Natakot ang mga dato sa Jolo sa higanti ng mga British kaya naghayag sila na wala silang kinalaman sa paglusob. Sumulat pa si Sultan Israel, ang hari ng Sulu na nakapag-aral sa seminario San Jose sa Manila, at itinatwa nila si Tenteng bilang isang tulisan (outlaw). Subalit bumalik sa Jolo si Tenteng, dala-dala ang mga nakurakot sa kuta at nakipaghati sa sultan at mga dato, pati ang isang sasakyang dagat at 2, 000 piso na pilak (Mexican silver pesos). Galak na galak ang sultan at mga dato, inalis nila ang hatol kay Tenteng at tinanggap nila muli ito bilang isang bayani.
Nuong 1803, nagpundar uli ang East India Company ng Britain ng 6 barko upang pagpasok sa Mindanao. Sinalakay nila ang Zamboanga ng 300 sundalo, 700 Sepoy (mga taga-India na sundalo sa hukbong British) at 200 Intsik, subalit natalo sila at napilitang tumuloy uli sa Balambangan. Wala naman silang nakitang kinabukasan duon kaya alsa-balutan sila nuong Deciembre 15, 1806, sinunog ang sariling kuta at lumipat sa Batavia (Jakarta ang tawag ngayon) upang duon maghanap-buhay. Hindi na muling pumasok ang mga British sa Pilipinas hanggang nuong panahon na ng Amerkano nang upahan ng isang bahay kalakal sa Hongkong mula sa sultan ng Sulu ang lalawigan ng Sabah sa hilagang Borneo.
Women At The Peace Table Asia
TUTUONG digmaan sa Europe ang sanhi ng pagsakop ng Britain sa Manila, nang kumampi si Carlos 3, hari ng Espanya, sa kanyang ka-angkan ng Bourbon na hari ng France. Subalit saling-pusa lamang ang Espanya sa 7 taon ng digmaan (7 Years War) ng France, Russia, Austria at Sweden laban sa nagkampihang kaharian ng Prussia, Britain at Hanover, sa pamumuno ni Frederick the Great, tungkol sa agawan ng mga lupain sa Saxony at Silesia, sa Gitnaang Europe.
Ang tunay na pinag-awayan ng France at Britain ay ang lumalago at yumayamang kalakal dagat sa Asia, Africa at South America dahil sa paghina ng mga kaharian ng Portugal, Netherlands at Espanya, ang mga dating kapangyarihan sa kalakal dagat. Nagsamantala ang Espanya sa walang tigil na digmaan ng sandatahang dagat ng France at Britain. Nuong Abril 1762, 5 buwan bago lumusob ang British sa Manila, nilusob ng hukbong Espanya at France ang kaharian ng Portugal dahil kakampi ito ng Britain.
Sa tulong ng hukbong British, napigil ng Portugal ang pagsakop ng Espanya at, bilang ganti, sinalakay naman at sinakop ng British nuong taon din iyon ang Manila at ang Havana, punong kabayanan ng Cuba at himpilan ng sandatahang dagat ng Espanya sa South America.
Krisis Sa Marawi
Samantala, panay ang panalo ng Britain sa digmaang dagat. Nasalanta ang hukbong dagat ng France, at naagaw ng British ang kanilang mga sakop sa North America, ang Quebec, Montreal at Louisburg (sa Nova Scotia; lahat ay bahagi ngayon ng Canada). Nilusob at naagaw din ng British ang Pondicherry, lalawigan na sakop ng France, malapit sa Madras, sa silangang baybayin ng India na tinawag na Malabar (Malabar Coast). Ang nagwaging hukbo mula sa Pondicherry ang ginamit ng British pang-lusob naman sa Manila.
Bago pa nagsimula ang digmaan, dumalaw na sa Manila si William Draper, isang coronel sa hukbo ng British sa India na nagkasakit duon. Habang nagpapa-galing, siniyasat niya ang kalagayan ng Espanyol at, pagdating sa Britain, isiniwalat niya ang balak na sakupin ang Pilipinas. Matagal subalit tinanggap din sa wakas ang kanyang amuki, at itinakda ang pagsalakay sa Manila bago makarating duon
Inilihim ng British at labag sa kasunduan, nagtatag sila ng isang kuta sa maliit na pulo ng Balambangan (Mandah ang tawag ngayon), isang kilometro cuadrado lamang ang laki, sa kapuluan ng Sulu bilang himpilan ng binabalak nilang kalakal ng mga spice sa Maluku mula sa kanilang sakop na kaharian sa Malacca (Melaka ang tawag ngayon, sa Malaysia). Hindi naman nagtagal, nilibak at nagmalupit ang mga British sa mga tagaruon, iginapos pa ang isang dato sa gitna ng plaza, kaya nagbalak ng biglang salakay ang mga Muslim. Nuong Marso 5, 1775, sa pamumuno ni Tenteng, ang pinuno ng hukbong dagat ng Jolo, inupakan at dinurog ng mga Tausug ang kuta, pinatay ang mga sundalo duon maliban sa comandante at 5 alalay na nakatakas sa kanilang barko.
Napilitang umurong ang mga British mula sa Sulu. Maraming nakurakot ang mga Muslim sa kuta, mga sandata, pagkain at salaki. May nakuha pang ilang sasakyang dagat. Natakot ang mga dato sa Jolo sa higanti ng mga British kaya naghayag sila na wala silang kinalaman sa paglusob. Sumulat pa si Sultan Israel, ang hari ng Sulu na nakapag-aral sa seminario San Jose sa Manila, at itinatwa nila si Tenteng bilang isang tulisan (outlaw). Subalit bumalik sa Jolo si Tenteng, dala-dala ang mga nakurakot sa kuta at nakipaghati sa sultan at mga dato, pati ang isang sasakyang dagat at 2, 000 piso na pilak (Mexican silver pesos). Galak na galak ang sultan at mga dato, inalis nila ang hatol kay Tenteng at tinanggap nila muli ito bilang isang bayani.
Nuong 1803, nagpundar uli ang East India Company ng Britain ng 6 barko upang pagpasok sa Mindanao. Sinalakay nila ang Zamboanga ng 300 sundalo, 700 Sepoy (mga taga-India na sundalo sa hukbong British) at 200 Intsik, subalit natalo sila at napilitang tumuloy uli sa Balambangan. Wala naman silang nakitang kinabukasan duon kaya alsa-balutan sila nuong Deciembre 15, 1806, sinunog ang sariling kuta at lumipat sa Batavia (Jakarta ang tawag ngayon) upang duon maghanap-buhay. Hindi na muling pumasok ang mga British sa Pilipinas hanggang nuong panahon na ng Amerkano nang upahan ng isang bahay kalakal sa Hongkong mula sa sultan ng Sulu ang lalawigan ng Sabah sa hilagang Borneo.
Women At The Peace Table Asia
TUTUONG digmaan sa Europe ang sanhi ng pagsakop ng Britain sa Manila, nang kumampi si Carlos 3, hari ng Espanya, sa kanyang ka-angkan ng Bourbon na hari ng France. Subalit saling-pusa lamang ang Espanya sa 7 taon ng digmaan (7 Years War) ng France, Russia, Austria at Sweden laban sa nagkampihang kaharian ng Prussia, Britain at Hanover, sa pamumuno ni Frederick the Great, tungkol sa agawan ng mga lupain sa Saxony at Silesia, sa Gitnaang Europe.
Ang tunay na pinag-awayan ng France at Britain ay ang lumalago at yumayamang kalakal dagat sa Asia, Africa at South America dahil sa paghina ng mga kaharian ng Portugal, Netherlands at Espanya, ang mga dating kapangyarihan sa kalakal dagat. Nagsamantala ang Espanya sa walang tigil na digmaan ng sandatahang dagat ng France at Britain. Nuong Abril 1762, 5 buwan bago lumusob ang British sa Manila, nilusob ng hukbong Espanya at France ang kaharian ng Portugal dahil kakampi ito ng Britain.
Sa tulong ng hukbong British, napigil ng Portugal ang pagsakop ng Espanya at, bilang ganti, sinalakay naman at sinakop ng British nuong taon din iyon ang Manila at ang Havana, punong kabayanan ng Cuba at himpilan ng sandatahang dagat ng Espanya sa South America.
Krisis Sa Marawi
Samantala, panay ang panalo ng Britain sa digmaang dagat. Nasalanta ang hukbong dagat ng France, at naagaw ng British ang kanilang mga sakop sa North America, ang Quebec, Montreal at Louisburg (sa Nova Scotia; lahat ay bahagi ngayon ng Canada). Nilusob at naagaw din ng British ang Pondicherry, lalawigan na sakop ng France, malapit sa Madras, sa silangang baybayin ng India na tinawag na Malabar (Malabar Coast). Ang nagwaging hukbo mula sa Pondicherry ang ginamit ng British pang-lusob naman sa Manila.
Bago pa nagsimula ang digmaan, dumalaw na sa Manila si William Draper, isang coronel sa hukbo ng British sa India na nagkasakit duon. Habang nagpapa-galing, siniyasat niya ang kalagayan ng Espanyol at, pagdating sa Britain, isiniwalat niya ang balak na sakupin ang Pilipinas. Matagal subalit tinanggap din sa wakas ang kanyang amuki, at itinakda ang pagsalakay sa Manila bago makarating duon